Chứng khoán phái sinh là gì? Để có thể đầu tư chứng khoán hiệu quả, người đầu tư cần phải tìm hiểu kỹ tất cả những thông tin liên quan đến chứng khoán.Hãy cùng dinhnghia.vn đi tìm hiểu về chứng khoán phái sinh cũng như hướng dẫn tham gia chứng khoán phái sinh cho người mới trong bài viết sau:

1. Chứng khoán phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh được định nghĩa là một công cụ tài chính dưới dạng hợp đồng mà trong đó giá trị của các loại tài sản cơ bản như vàng, bạc, cổ phiếu…

Tại khoản 9 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019 định nghĩa:

Chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính dưới dạng hợp đồng, bao gồm hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn, trong đó xác nhận quyền, nghĩa vụ của các bên đối với việc thanh toán tiền, chuyển giao số lượng tài sản cơ sở nhất định theo mức giá đã được xác định trong khoảng thời gian hoặc vào ngày đã xác định trong tương lai.

Hay hiểu một cách đơn giản hơn, tại thị trường Việt Nam, các sản phẩm chứng khoán phái sinh cho phép nhà đầu tư đặt cược vào sự “tăng” hoặc “giảm” của tài sản cơ sở trong tương lai. Nếu sự thay đổi đó diễn ra đúng như dự đoán của nhà đầu tư, nhà đầu tư sẽ có lời.

Chứng khoán phái sinh là gì
Chứng khoán phái sinh là gì

Chứng khoán phái sinh có một số đặc điểm nổi bật như:

  • Mỗi chứng khoán phái sinh được thành lập trên tối thiểu một tài sản cơ sở và có giá trị gắn liền với giá trị của phần tài sản đó.
  • Chứng khoán phái sinh không xác nhận quyền sở hữu với tài sản cơ sở mà chỉ là sự cam kết về quyền và nghĩa vụ phát sinh trong tương lai giữa hai bên tham gia vào hợp đồng.
  • Chứng khoán phái sinh là công cụ gắn liền cùng đòn bẩy tài chính. Do đó, chứng khoán phái sinh mang tính chất chủ yếu là đầu tư vào sự biến động giá trị của tài sản chứ không phải là sự đầu tư vào một loại tài sản thực tế.

2. Có mấy loại chứng khoán phái sinh?

Căn cứ Điều 4 Luật Chứng khoán, chứng khoán phái sinh bao gồm các loại sau:

  • Hợp đồng Kỳ hạn (HĐKH): là thỏa thuận pháp lý giữa hai bên tham gia về việc mua và bán một loại tài sản tại một thời điểm nhất định trong tương lai với mức giá được xác định trước tại ngày thực hiện giao dịch.
  • Hợp đồng Tương lai (HĐTL): là một dạng hợp đồng kỳ hạn được chuẩn hóa, niêm yết và giao dịch tại thị trường tập trung (Sở Giao dịch chứng khoán)
  • Hợp đồng Quyền chọn (HĐQC): là thỏa thuận pháp lý trong đó một bên có quyền yêu cầu thực hiện và bên kia có nghĩa vụ phải mua hoặc bán một lượng tài sản cơ sở theo mức giá đã được xác định trước tại hợp đồng trong một khoảng thời gian hoặc tại một thời điểm nhất định trong tương lai.
  • Hợp đồng Hoán đổi (HDHĐ): là một thỏa thuận pháp lý trong đó có hai bên cam kết hoán đổi dòng tiền của một công cụ tài chính của một bên với dòng tiền của công cụ tài chính của bên còn lại trong một khoảng thời gian nhất định.

3. Ngày đáo hạn chứng khoán phái sinh là ngày nào?

Ngày đáo hạn chứng khoán phái sinh (tiếng Anh là Expiration date) là ngày hiệu lực cuối cùng của những hợp đồng phái sinh (Hợp đồng Tương lai hoặc Hợp đồng Quyền chọn). Trước hoặc trong ngày này, nhà đầu tư phải quyết định sẽ làm gì với vị thế của mình.

Trước khi đáo hạn quyền chọn, người nắm giữ hợp đồng có thể chọn thực hiện quyền chọn, đóng vị thể ghi nhận lãi lỗ, hoặc để nguyên hợp đồng vô giá trị đáo hạn.

Khác với thị trường chứng khoán cơ sở, mỗi hợp đồng tương lai trong chứng khoán phái sinh đều có ngày đáo hạn cụ thể. Vào ngày đó, hợp đồng sẽ ngừng giao dịch và chuyển đổi thành thanh toán bằng tiền mặt.

Lúc này, khách hàng có thể mua thêm hoặc bán đi các hợp đồng này cho đến ngày giao dịch cuối cùng (tương đương với ngày đáo hạn hợp đồng). Đến ngày đáo hạn, toàn bộ các vị thế đang mở cửa hợp đồng đáo hạn sẽ được xem là đóng vào cuối ngày. Toàn bộ lãi/ lỗ sẽ được thanh toán vào tài khoản nhà đầu tư vào hôm sau.

Ngày đáo hạn hợp đồng tương lai được quy định là thứ Năm lần thứ 3 của tháng đáo hạn hợp đồng. Trong đó, các tháng đáo hạn lần lượt là tháng hiện tại, tháng kế tiếp và tháng cuối cùng của hai quý gần nhất.

4. Phân biệt chứng khoán phái sinh và chứng khoán cơ sở

Chứng khoán cơ sở là chứng khoán được sử dụng làm tài sản cơ sở của chứng quyền. Trong đó, khoản 6 Điều 4 Luật Chứng khoán quy định:

Chứng quyền có bảo đảm là loại chứng khoán có tài sản bảo đảm do công ty chứng khoán phát hành, cho phép người sở hữu được quyền mua (chứng quyền mua) hoặc được quyền bán (chứng quyền bán) chứng khoán cơ sở với tổ chức phát hành chứng quyền có bảo đảm đó theo mức giá đã được xác định trước, tại một thời điểm hoặc trước một thời điểm đã được ấn định hoặc nhận khoản tiền chênh lệch giữa giá thực hiện và giá chứng khoán cơ sở tại thời điểm thực hiện.

Phân biệt chứng khoán phái sinh và chứng khoán cơ sở
Phân biệt chứng khoán phái sinh và chứng khoán cơ sở

Có thể phân biệt chứng khoán phái sinh và chứng khoán cơ sở qua các đặc điểm sau:

Đặc điểm Chứng khoán cơ sở Chứng khoán phái sinh
Thị trường giao dịch Thị trường giao ngay Thị trường Phái sinh, giao tương lai
Khối lượng phát hành/ niêm yết Có giới hạn(phụ thuộc vào tổ chức phát hành) Không giới hạn
Bán khống chứng khoán Bị cấm hoặc bị hạn chế tại một số thị trường Tham gia vị thế bán mà không cần có tài sản cơ sở
Số tiền cần để giao dịch Bằng tổng giá trị chứng khoán muốn mua. Đảm bảo có đủ tiền để mua tổng số chứng khoán cần mua Một phần giá trị chứng khoán phái sinh. Người mua/ bán sử dụng ký quỹ, đặt cọc một phần giá trị tài sản nhằm đảm bảo nghĩa vụ thanh toán trong tương lai
Thời điểm thanh toán/ chuyển giao chứng khoán Ngay sau khi giao dịch Một thời điểm nhất định trong tương lai
Ngày giao dịch đầu tiên Ngày đầu tiên chứng khoán cơ sở được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán. – Ngày đầu tiên mã hợp đồng tương lai được niêm yết;

– Mã hợp đồng tương lai được tự động niêm yết sau khi một mã cũ đáo hạn

Số mã giao dịch Mỗi mã giao dịch tương ứng với một loại cổ phiếu/ trái phiếu/ chứng chỉ quỹ niêm yết Mỗi hợp đồng có nhiều mã giao dịch, mỗi mã giao dịch tương ứng với một tháng đáo hạn
Ngày giao dịch cuối cùng Ngày trước khi chứng khoán cơ sở hủy niêm yết(tự nguyện hoặc bắt buộc) – Ngày cuối cùng mã hợp đồng tương lai có giá trị và được niêm yết

– Sau ngày giao dịch cuối cùng của mã hợp đồng tương lai cũ, mã hợp đồng tương lai cũ được tự động hủy niêm yết và thay thế bằng mã hợp đồng tương lai có thời điểm đáo hạn mới.

Chu kỳ thanh toán T+n: sau khi mua chứng khoán, nhà đầu tư chỉ có thể bán chứng khoán đó sau n ngày giao dịch Lãi/lỗ được xác định hằng ngày. Để tiếp tục nắm giữ vị thế, bắt buộc phải đạt mức ký quỹ duy trì.
Hình thức thanh toán Chuyển giao vật chất: bên bán có nghĩa vụ giao chứng khoán để chuyển cho bên mua – Ít chuyển giao vật chất, nếu có thì chỉ diễn ra vào thời điểm thanh toán cuối cùng.

– Đa phần thanh toán bằng tiền: chuyển giao giá trị chênh lệch.

5. Ưu nhược điểm của chứng khoán phái sinh

So với cổ phiếu, trái phiết thì chứng khoán phái sinh có nhiều ưu điểm vượt trội hơn. Tuy nhiên, chứng khoán phái sinh cũng tồn tại nhiều điểm hạn chế.

Hãy cùng tìm hiểu về ưu, nhược điểm của chứng khoán phái sinh qua bảng sau:

Ưu điểm

Nhược điểm

Đòn bẩy cao Rủi ro cao
Có thể có lời trong cả 2 chiều tăng/giảm của thị trường Cần dành thời gian dài để quan sát biến động của thị trường
Giao dịch T+0, không phải chờ hàng về Chi phí quản lý và chi phí giao dịch cao hơn so với giao dịch cổ phiếu
Rủi ro cho nhà đầu tư nhỏ lẻ được hạn chế vì sự ra đời của sở giao dịch, trung tâm lưu ký, thanh toán bù trừ.

Từ những nhận xét trên, chứng khoán phái sinh ở nước ta sẽ phù hợp cho các đối tượng chấp nhận được rủi ro cao và có nhiều kinh nghiệm đầu tư. Bên cạnh đó, loại hình này cũng phù hợp cho tổ chức, giống như 1 khoản bảo hiểm cho tài sản trên thị trường chứng khoán cơ sở khi thị trường giảm.

Lưu ý: Nếu bạn là nhà đầu từ mới, hãy dành thời gian quan sát thị trường kỹ lưỡng rồi bắt đầu bằng số vốn nhỏ.

6. Hướng dẫn các bước tham gia chứng khoán phái sinh

Chỉ cần một số thao tác đơn giản bạn có thể tham gia chứng khoán phái sinh:

Bước 1: Mở tài khoản giao dịch chứng khoán phái sinh

Bước 2: Nộp tiền ký quỹ ban đầu

  • Bạn cần ký quỹ 18% trước khi bắt đầu giao dịch

Bước 3: Giao dịch phái sinh

  • Bạn có thể tiến hành đặt lệnh sau khi hoàn thành xong bước 2.
Hướng dẫn các bước tham gia chứng khoán phái sinh
Hướng dẫn các bước tham gia chứng khoán phái sinh

Bước 4: Thanh toán bù trừ

  • Bạn phải thanh toán toàn bộ lãi lỗ phát sinh theo hợp đồng hàng ngày. Số tiền lãi/lỗ dựa trên giá giao dịch đóng cửa của hợp đồng tương lai. Riêng với các hợp đồng đến ngày đáo hạn, lãi/lỗ sẽ được tính toán dựa trên giá đóng cửa của chỉ số tại ngày đáo hạn của hợp đồng tương lai đó.

Bước 5: Theo dõi các loại tỷ lệ

  • Nếu tài khoản có số dư ký quỹ dưới mức quy định, bạn sẽ bị gọi ký quỹ bởi công ty chứng khoán, yêu cầu bổ sung vào tài khoản. Ngược lại, bạn có thể rút bớt.

7. Đầu tư vào chứng khoán phái sinh có an toàn không?

Mặc dù rất “hấp dẫn” với cơ chế hoạt động linh hoạt và sự đa dạng sản phẩm, nhưng những khác biệt của chứng khoán phái sinh vẫn khiến nhà đầu tư F0 không khỏi nghi ngại liệu chứng khoán phái sinh có thật sự đảm bảo?

Nhiều nhà đầu tư cho rằng yếu tố “tương lai” làm cho sản phẩm giống một dạng cược may rủi và tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn là đầu tư cổ phiếu thông thường.

Tuy nhiên, nhà đầu tư có thể hoàn toàn yên tâm khi đầu tư sản phẩm chứng khoán phái sinh. Thực tế, bất cứ sản phẩm chứng khoán nào cũng đều tiềm ẩn những rủi ro không chỉ riêng chứng khoán phái sinh nên nhà đầu tư có thể hạn chế rủi ro bằng cách trau dồi kiến thức mới và tham khảo các báo cáo phân tích từ các công ty chứng khoán, các trang tin tức uy tín.

Nhà đầu tư cần lưu ý, các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính đưa ra khuyến nghị chứng khoán phái sinh sẽ phù hợp hơn với những người đã có nhiều kinh nghiệm “thực chiến”. Tuy nhiên, nhà đầu tư F0 cũng nên tìm hiểu và tiếp cận công cụ tài chính này ngay từ bây giờ để sẵn sàng cho những kế hoạch đầu tư “hấp dẫn” trong tương lai.

8. Các công ty chứng khoán phái sinh hiện có

Hiện nay, các công ty chứng khoán sau đủ điều kiện kinh doanh chứng khoán phái sinh trên thị trường chứng khoán, bao gồm:

– Công ty cổ phần (CTCP) Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HSC)

– CTCP Chứng khoán Sài Gòn SSI (SSI)

– CTCP Chứng khoán VPS (VPS)

– CTCP Chứng khoán Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BSC)

– CTCP Chứng khoán VNDIRECT (VNDIRECT)

– CTCP Chứng khoán Bản Việt (VCSC)

– CTCP Chứng khoán KIS Việt Nam (KIS)

– Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) Chứng khoán Yuanta Việt Nam (YSVN)

– CTCP Chứng khoán MB (MBS)

– Công ty TNHH Chứng khoán ACB (ACBS)

– CTCP Chứng khoán Ngân hàng Công thương Việt Nam (Vietinbank Securities)

– Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (VCBS)

– CTCP Chứng khoán Rồng Việt (VDSC)

– CTCP Chứng khoán Tân Việt (TVSI)

– CTCP Chứng khoán FPT (FPTS)

– CTCP Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV)

– Công ty TNHH Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MAS)

Muốn tham gia vào thị trường chứng khoán phái sinh, các nhà đầu tư phải đến các công ty chứng khoán trong danh sách trên để thực hiện mở tài khoản chứng khoán phái sinh mới có thể tham gia giao dịch.

Trên đây là toàn bộ thông tin về Chứng khoán phái sinh là gì? Thông tin cho người mới chi tiết nhất 2022 mà Dinhnghia.vn tổng hợp được. Chúc các bạn có được những kiến thức hữu ích để bổ sung cho hành trang của mình.

 

Please follow and like us: